Qadından Şeirə Erotika / Gülsadə İbrahimli

Şeirin Qanunu və Qanunsuzluğu

Şeir — duyğuların dili, insanın iç səsi, düşüncənin qanun tanımayan tərəfidir. Mənə görə, şeirin öz qanunu yoxdur, o, azadlıqla nəfəs alır. Əsl şeir o zaman inandırıcı və qüvvətli olur ki, müəllif yaşadığı hisslərin, sarsıntıların etirafından qaçmasın.

Əsrlər boyu kişi hegemonluğu altında formalaşan ədəbiyyat, qadına yaraşmayan dərəcədə “kişiləşdirilmişdir”. “Qadın şeir yaza bilməz” düşüncəsi hələ də bir çoxlarının şüurunda yaşayır. Təəssüf ki, nə ədəbi mühit, nə də cəmiyyət bu stereotipi tam aşa bilib. Halbuki, tarix boyu ən qüvvətli şeirlər qadınlara yazılıb.
Bəs qadınların öz duyğuları, qorxuları, arzuları, sabahları, ümidləri hara sığışdı?..

Qadın Duyğusunun Ədəbiyyatda Yeri

Qadınlar sözü kişilərdən daha dərin, daha incə hisslərlə toxuyur. Onların yazdıqları, insanın daxili aləminə başqa bir işıq salır. Dünya ədəbiyyatında iz qoyan qadın yazarlar təkcə fərdi uğur qazanmadılar — həm də “qadın ədəbiyyatı” adlanan bir istiqamət yaratdılar.

Ədəbiyyat — həyatın özü, insan duyğularının bulağıdır. Necə ki, bəşəriyyəti qadınsız və kişisiz təsəvvür etmək mümkün deyil, eləcə də ədəbiyyat qadınsız mümkün deyil.

Erotizm: Qadağa yox, Gerçəklik

Ədəbiyyatda erotika çox zaman kişi müəlliflərin imzası ilə rahat qəbul edilib. Amma qadın yazar eyni mövzuya toxunanda, dərhal “cəsarət” və “qadağa” kəsişməsində mühakimə olunub. Halbuki, erotizm həyatın bir hissəsidir, sevginin, insan bədəninin və duyğusunun təbii ifadəsidir.

Dünya ədəbiyyatında bu mövzunun ən parlaq nümunələri çoxdur:
D.H. Lourensin “Ledi Çatterleyin Sevgilisi”, Vladimir Nabokovun “Lolita”, E.L. Ceymsin “Bozun əlli tonu”, Paulo Koelyonun “On bir dəqiqə” romanları erotik janrda dönüş nöqtəsi yaratmışdır.

Türk ədəbiyyatında isə Cemal Süreya, Attila İlhan, Küçük İskender, Enis Batur kimi yazarlar erotikanı şeirə bədii bir dərinliklə qatmışlar:

“Səni bir kərə öpsəm, ikinin xətiri qalar,
Üzünün bitib vücudunun başladığı yerdə
Məmlərin vardı, məmlərin qəhrəmandı.”
— Cemal Süreya

Qadın Şairin Cəsarəti

1990-cı illərdən etibarən qadın şairlərin səsi daha çox eşidilməyə başladı.
Didem Madak, Lale Müldür, Tezer Özlü, Eren Aysen, Nurdan Duru kimi qadınlar, erotizmi qorxmadan, çəkinmədən misralarına daşıdılar.

Didem Madak yazırdı:

“On dörd yaşım vardı,
Ruhum bir mərmər masanın soyuqluğunda yaşlandı.”

Tezer Özlünün şeirlərindəki intihara aparan yorğunluq, minlərlə qadının bezginliyinin səsi idi:

“Gecələr anamın qucağına sığınarkən
Həm soyuqdan, həm təkliyimdən qorxurdum.”

Aytən Mutlu isə erotizmi açıq və poetik dillə ifadə etdi:

“İslak bir gəmi boşaldır birdən yükünü
Getmədiyim bir adanın çığlıqlı sahilinə.”

Və Nurdan Durunun dizələri:

“Bir bədənə tutunub keçirəm başqa bir bədənə,
Yarpaq əllərim yumşaq… həzz.”

Bu qadınlar ədəbiyyatda tabu sayılan mövzuları poeziyanın mərkəzinə gətirdilər. Onların cəsarəti yalnız bir mövzu seçimi deyil, həm də azad qadın düşüncəsinin manifestidir.

Erotizm Qadın Həyatının Parçasıdır

Erotizm qadının təbiətində var — onun sevgisində, qorxusunda, hissində, susqunluğunda. Buna görə də ədəbiyyat qadın müəlliflərin səsi ilə, xüsusən də cəsur qadınların sözü ilə zənginləşir.

Qadından şeirə axan erotika — nə qadağadır, nə üsyan. O, sadəcə həyatın özü, qadının öz bədəninə və ruhuna sahib çıxmasının bədii ifadəsidir.

T Ü R K Ç E S İ

Kadından Şiire Erotizm

Yazan: Gülsadə İbrahimli

Şiirin Yasaları mı, Yasakları mı?

Şiirin kendine özgü bir yasası vardır — belki de “yasalara sığmamak” onun doğasıdır. Şiir, ancak yazar hiçbir duygunun, yaşanmış hiçbir gerçeğin itirafından kaçmadığında güçlü ve inandırıcı olur.

Yüzyıllar boyunca erkek egemenliğinin hâkim olduğu şiir dünyası, kadına yakıştırılamayacak kadar “erkekleştirilmiştir.” “Kadın şiir yazamaz” düşüncesinin kalıntıları hâlâ sürmekte; bugün bile kadın şiirlerinde “yasak” arayan bir bakış hüküm sürmektedir.

Ne yazık ki ne edebiyat çevresi ne de toplum bu dar çerçeveyi aşabilmiştir. Oysa en güçlü şiirlerin çoğu kadınlara yazılmıştır. Peki ya kadınların kendileri? Kadın dünyasının gizemi, kaygısı, korkusu, umudu, sabahı nereye sığmıştır?..

Kadın Duyarlılığının Sesi

Kadınlar, sözcüklere erkeklerden daha fazla hassasiyet ve sezgi katmıştır. Dünya edebiyatında iz bırakan pek çok kadın yazar, yalnızca güçlü eserler vermekle kalmamış; “kadın edebiyatı” denilen bambaşka bir yörünge yaratmıştır.

Edebiyat, insanın kendisidir; duyguların suya karıştığı bir pınardır. Nasıl ki insanlık kadınsız ya da erkeksiz düşünülemezse, edebiyat da kadınsız düşünülemez.

Erotizm: Yasanın Değil, Yaşamın Bir Parçası

Erkek şairlerin erotik temalarla ördüğü şiirler yüzyıllar boyunca kabul görmüştür. Kadın-erkek sevgisine adanmış ilk şiir bile M.Ö. 7. yüzyılda yaşamış Mimner Kolofonski’ye aittir. O günden bugüne erotizm, dünya edebiyatının vazgeçilmez konularından biri olmuştur.

D. H. Lawrence’ın “Lady Chatterley’in Sevgilisi”, Nabokov’un *“Lolita”*sı, E. L. James’in “Grinin Elli Tonu”, Paulo Coelho’nun *“On Bir Dakika”*sı erotik edebiyatın okurla buluştuğu, yasaklı ama sevilen örneklerdir.

Türk edebiyatında ise Cemal Süreya, Attila İlhan, Küçük İskender, Enis Batur gibi isimler, erotizmi şiirin derinliğine işleyen öncüler olmuştur:

“Seni bir kere öpsem ikinin hatırı kalırdı,
Yüzünün bitip vücudunun başladığı yerde memelerin vardı.”
— Cemal Süreya

Kadın Şairin Cesareti

1990’lardan itibaren yükselen kadın şairler, adeta “kadınlar da erkekler kadar erotik şiir yazabilir” mesajını verir gibiydi.
Didem Madak, Lale Müldür, Tezer Özlü, Eren Aysen, Nurdan Duru… Her biri, şiirinde erotizmi korkusuzca dile getirdi.

Didem Madak şöyle yazmıştı:

“On dört yaşındaydı ruhum,
Bayım, bir mermer masanın soğukluğunda yaşlandı.”

Tezer Özlü’nün dizelerinde intihara sürükleyen yorgunluk, aslında binlerce kadının isyanıydı:

“Geceleri anneme sokulurken
Hem soğuktan korkuyordum, hem yalnızlıktan.”

Aytən Mutlu ise erotizmi doğrudan şiirinin merkezine yerleştirdi:

“Islak bir gemi boşaltıyor birdenbire yükünü
Gidilmemiş bir adanın çığlıklı sahiline.”

Ve Nurdan Duru’nun dizeleri:

“Bir bedene tutunup geçiyorum başka bir bedene
Yaprak ellerim yumuşak… haz.”

Erotizm Kadının da Gerçeğidir

Erotizm, kadının yaşamının bir parçasıdır — tıpkı korkusu, sevgisi, sezgisi gibi.
Edebiyat hangi millete ya da zamana ait olursa olsun, kadın yazarların kalemiyle zenginleşmiştir. Özellikle de cesur kadınların kalemiyle.

Edebiyatın en diri damarlarından biri, kadının kendi bedenine, duygusuna ve diline sahip çıkabildiği o özgür alandır.
Kadından şiire akan erotika, aslında yaşamın kendisidir.