Salihat-Hasenat Ölçeğinde Kimliğimiz / Doç. Dr. M. Latif BAKIŞ

Hasenat zıddı olan seyyiata karşılık kullanıldığında ahlaki güzellik anlamına gelir yani hoş görülen davranış biçimini ifade eder. Nitekim “hüsün” de bir zahiri güzelliği, sevimliliği, beğeniyi ifade eder. Zıddı “kubuh”tur ki o da görünür olmuş eylemin ikrah ediciliğini, sevimsizliğini belirtir. Bir bakıma, hasenat zıddı olan seyyiatla birlikte, toplumsal davranış kalıplarına ve kabullere işaret ederken; salihat toplumun da değer ve anlam yüklemelerinin ötesinde tamamen aşkın buyruğa uygunluğa yani Kanaatçı ifadeyle deontik bir bilince işaret eder. Buna İslam ahlak düşüncesinde “rızayı bari” demek de mümkündür; makbul olan davranış ve tutum esasen budur. Bu tutum insani bir bilincin ve ahlaksal olgunluğun gereği olarak da değerlendirilmektedir.

Sembolik dil kullanarak daha açık edecek olursak şöyle ifade edebiliriz her iki durumun farkını: Hasenat keser gibi sadece tek taraflı bir yontmayı (bireysel pragmayı) ifade eder. Bir bakıma “Rabbena! Hep bana(sadece bana ver)” demek gibi bir tutumu ifade eder; karşılığı bire 10 sevaptır.

Salihat ise testere gibi çift taraflı bir menafiye işaret eder. Bir bakıma “bir sana bir bana” yani “Rabbena heb lena(Bize ver)” demeyi ifade eder; karşılığı cennettir. Şimdi, idrak etmekte olduğumuz Kutsal Ramazan ikliminde eylemlerimizi bir de bu açıdan kritik edebiliriz. Dolayısıyla aslında salihat mı hasenat mı işlediğimizi anlayabiliriz. Nedir senin eyleminin kimliği? Kimsin sen; Salih mi Hasen mi?